//
you're reading...
Ο Πιοζ Νάμε

Η Πόλυ Μηλιώρη για τον Πιοζ Νάμε

Πόλυ Μηλιώρη Για την παρουσίαση του βιβλίου
«Ο Πιοζ Νάμε και οι πέντε γάτες»
Του Κωστή Α. Μακρή

Τρίτη 14 Νοεμβρίου 2010 ,
στο Βιβλιοπωλείο του Πατάκη, Ακαδημίας 65, Αθήνα

Αγαπητές φίλες, αγαπητοί φίλοι,

Η λογοτεχνία για παιδιά είναι ένα από τα απαιτητικότερα είδη. Όλοι και όλες μας, ακόμα κι αν  αργότερα παραμελήσαμε την ανάγνωση  της  πεζογραφίας, στην θεμελιακή ηλικία της ζωής μας επηρεαστήκαμε βαθειά απ’ αυτήν. Και για πάντα. Στις μέρες μας, η λογοτεχνία για παιδιά στεφανώνεται συχνά από άξιους  λειτουργούς της, όπως είναι ο Μάνος Κοντολέων,  που υποδέχεται σήμερα  το νέο υπηρέτη του είδους, τον Κωστή Μακρή. Αλλά αυτή η λογοτεχνία  υποφέρει επίσης  από πολλές απόπειρες διδακτισμού ή  εύκολης και αβασάνιστης γραφής. Το ότι «Ο Πιοζ Νάμε και οι πέντε γάτες» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη  είναι το πρώτο σήμα  πως έχουμε να κάνουμε με καλό βιβλίο. Τα  επιπλέον  διαπιστευτήριά του θα τα πάρει  σε λίγο από τον αρμοδιότερο  δυνατόν κριτή,  τον Μάνο Κοντολέων.

Η αφεντιά μου είναι   η λιγότερο κατάλληλη για να μιλήσει  απόψε, αλλά το ήθελε ο Κωστής και δεν γινόταν να αρνηθώ. Η δική μου σχέση με τη λογοτεχνία για παιδιά περιορίζεται σε δύο μόνο από τα 16 βιβλία μου, κι εκείνα είναι μυθιστορήματα για εφήβους. ‘Οσον αφορά δε την κριτική μου δεινότητα τη σχετική με το είδος, έχει ασκηθεί μόνο σε μερικούς διαγωνισμούς ανέκδοτων κειμένων για παιδιά, όπου κυρίως μου ζητούν να ελέγξω τη δυνατότητα των συμμετεχόντων στη μυθιστορηματική ανάπτυξη. Περιαυτολογώ, το ξέρω. Το κάνω όμως για να μην φοβηθείτε πως οι έπαινοι που θα ακούσετε  για το Μακρή, προέρχονται από μια τόσο άσχετη δα . Γιατί θ’ ακούσετε πολλούς επαίνους. Κι αρχίζω ακριβώς με την κρίση μου για τη δεινότητά του ως μυθιστοριογράφου:

  Είναι πραγματικά εντυπωσιακό το πώς ο συγγραφέας του «Ο Πιοζ Νάμαι και οι πέντε γάτες» τολμά να κρατήσει για τόσες σελίδες  την προσοχή ενός δεκάχρονου ή δωδεκάχρονου, δίχως μήτε στιγμή –ούτε  για ένα κεφάλαιο τόσο δα–  να υποστείλει τον  οφειλόμενο σεβασμό προς τον αναγνώστη. Με πραγματική μαεστρία αρχίζει την αφήγηση της ιστορίας με το σασπένς μιας απαγωγής, επιστρατεύοντας όλα τα όπλα της γραφής του: Τα υπέροχα ελληνικά του. Το χιούμορ του. Τους διαλόγους που προχωρούν την ιστορία αλλά μαζί καταστούν διακριτό τον ένα χαρακτήρα από τον άλλον. Την περιγραφική του ικανότητα στα περιβάλλοντα, που αρχίζουν με τη  ζωή του Πιοζ Νάμαι σε ένα αστικό σπίτι, για να προχωρήσουν στη  ζούγκλα  της Κολουβρίας και τον εξωτισμό της Ανακόντης. Και να καταλήξουν στον λυτρωτικό επαρχιακό Κυπάρισσο, όπου οι γονείς έχουνε μεταμορφωθεί σε δέντρα, κατά την έξοχη παράδοση των παραμυθιών, και όπου οι νεράιδες και οι δράκοι παίζουν το ρόλο που τους έδωσε η Φύση, η δασκάλα της ζωής.

Έχετε κιόλας έρθει σ’ επαφή με την καλλιέπεια του κειμένου από την ανάγνωση των αποσπασμάτων. Έτσι  δεν θα σταθώ περισσότερο  στις αρετές που φωνάζουν από μόνες τους, αλλά θα  μείνω στα πρόσωπα   του μυθιστορήματος.

Στην  πορεία λοιπόν του Πιοζ Νάμε προς την έξοδο από την παιδικότητα, στην καινούργια ζωή του Πιοζ Νάμε Δρυάδη, που σημαίνει ο Προστάτης των Δασών, των Φυτών και όλης της Γής σ’ αυτήν την πορεία της ιστορίας μέχρι να έρθουν τα σημαδιακά γεννέθλια των  8 χρόνων σ’ αυτές τις επικίνδυνες μέρες κατά τις οποίες  εκτυλίσσεται η πλοκή  — μέρες, όπου το ψέμα προς το ίδιο το παιδί, η  απόκρυψη  από φίλια πρόσωπα  κι η παραπλάνηση των αρχών επιτρέπονται γιατί κρίνεται το μείζον– σ΄ αυτές τις 500 σελίδες του μυθιστορήματος, ο Μακρής τυλίγει τον ήρωά του με το μανδύα της αγάπης. Η Εγομόνη προεξάρχει στον καλόν αυτόν αγώνα της αγάπης. Είτε φοράει τα λιλά λιλιά της, είτε κρατά τη μάσκα της αυστηρής, παράξενης κυρίας, είτε τη βγάζει νοσταλγώντας τον Πάνο Μουπάντα της, είτε τη σκάει στον αστυνόμο Σιγαμη Δεντόβρο, είτε εξομολογείται στην Ιμερτή, η Εγομόνη είναι  το ισοδύναμο με τον πρωταγωνιστή πρόσωπο.

Γνωρίζοντας καλά το συγγραφέα, τολμώ να πω ότι ο ίδιος ο Κωστής Μακρής είναι μαζί και ο Πιοζ Νάμε και η  Εγομόνη Κι είναι κομμάτια του δικού του παιδικού — παντοτεινού —  εαυτού όλα τα άλλα επίσης πρόσωπα της ιστορίας που αφηγείται.  Οι πέντε γάτες, με τον διαφορετικό της χαρακτήρα η κάθε μια και τη δική της αντίδραση στα τεκταινόμενα.  Η παρέα των συμμαθητών που θέλει να βοηθήσει και  που με την υπέροχη αφέλειά της, νομίζει πως μπορεί, αλλά κάνει κακό στην «ιερή υπόθεσή της» . Η Τίνα Μεθέλη, η αγαθή υπηρέτρια, ή νταντά, που συναντήσαμε στ΄αληθινά μας  σπίτια μας ή των παραμυθιών μας — παρά λίγο θα την ονόμαζα και «γεροντοκόρη θεία», αν ο Μακρής δεν φρόντιζε να τη ζευγαρώσει με τον Τίμο Νιάξιο.  Βέβαια και ο καπετάνιος Τράμος Ντάνας είναι οικείο του –οικείο μας– πρόσωπο. Είναι όλοι οι μυθικοί  καπετάνιοι των διαβασμάτων μας. Και ο «Σιγάμης Δεντόβρος» –με τον βοηθό του τον Τομπιάνο– ο ντέτεκτιβ των αστυνομικών που ρουφούσαμε, παιδιά.

Να λοιπόν ακόμα ένα χαρακτηριστικό του  αυθεντικού μυθιστοριογράφου, που δεν περιορίζεται από τους τάχατες κανόνες της λογοτεχνίας για παιδιά: Ο Μακρής γράφει,  με τον εαυτό του μέσα στο κείμενο που γράφει. Αν και χειρίζεται άμεμπτα το τρίτο πρόσωπο αφήγησης, δεν αποστασιοποιείται. Δε μασκαρεύεται σε έξυπνο ενήλικα. Ακόμα κι όσα έμαθε στην πλούσια ενήλικη ζωή του –είτε τα έμαθε απ’ τα βιβλία, όπως την τόσο πλατειά του γνώση σε ιστορία, μυθολογία, οικολογία, είτε τα έμαθε απ’ τα βιώματα τα ίδια, όπως την αναμονή, την αμφιβολία, την αγωνία του ποιός νάμαι–  ακόμα κι όσα ξέρει ως ενήλικος λοιπόν, τα μοιράζεται ως ίσος προς ίσον με τον αναγνώστη.

Ακόμα και τα εκ πρώτης όψεως τεχνάσματα για παιδικό βιβλίο ή για κάπως αφελή αναγνώστη, όπως πολλοί νομίζουνε πως είναι τα παιδιά –και μιλώ για τις συχνές προθύστερες αναφορές στην πλοκή, όπως και για την επιλογή των σημαινόντων ονομάτων των ηρώων– ακόμα και τα εκ πρώτης όψεως τεχνάσματα αρπαγής  του ενδιαφέροντος του παιδιού-αναγνώστη, είναι μεγάλης σημασίας τρόποι γραφής για κάθε μυθιστόρημα. Τόσο οι νύξεις ότι ο συγγραφέας ξέρει αυτό που ο αναγνώστης δεν γνωρίζει ακόμα –η προθύστερη αναφορά δηλαδή– όσο και η ονοματοδοσία των προσώπων   ανήκουν στα τερτίπια τα οποία  συνειδητά ή ασυνείδητα  μετερχόμαστε όλοι οι παραμυθάδες. Απλώς, ως καθαρόαιμο παιδί και κατ’ επέκταση,  ως καθαρόαιμος παραμυθάς, ο Κωστής τα κάνει ανοιχτά. Σε  χρειαζούμενη υπερβολή.

Όπως απ’ την αρχή παραδέχτηκα, φίλες και φίλοι, δεν είμαι η καταληλότερη κριτής για ένα μυθιστόρημα που απευθύνεται στην παιδική ηλικία. Σας εξομολογούμαι πως μάλλον δεν θα είχα διαβάσει τον Πιοζ Νάμε, εάν δεν ήταν έργο του Μακρή.  Και βέβαια θα είχα χάσει πολλή  συγκίνηση. Πολλή απόλαυση αισθητική,  επίσης.

Θέλω λοιπόν, το γρηγορότερο να σταματήσω τη σημερινή μου φλυαρία,  ώστε να δοθεί ο χρόνος στο ειδικό Μάνο Κοντολέων, και στη συζήτηση που πρέπει οπωσδήποτε να ακολουθήσει, ίσως για την προκατάληψη που έχουμε οι πολλοί απέναντι στο βιβλίο για παιδιά. Μια προκατάληψη που εν πολλοίς πιστεύω ότι οφείλεται στον φόβο, ότι το ανάγνωσμα που απευθύνεται σ’ αυτά έχει υποστεί μια αποστείρωση.

Δυο ανατρεπτικά στοιχεία αυτής, της προσωπικής μου έστω , προκατάληψης , θέλω να επισημάνω στο «Ο Πιοζ Νάμε και οι πέντε γάτες», πριν κλείσω την ομιλία μου.

Σε ένα σημείο αναφέρθηκα ήδη, λέγοντας πως ο Μακρής  βλέπει τη Φύση σα  δάσκαλο  ζωής, και τον δράκο Οφιμέδοντα , όπως και την νεράιδα Αμφιλύκη  σαν εκφάνσεις της φύσης.  Τόσο η Αμφιλύκη –που εμφανίζεται στο μυθιστόρημα σα μια καθημερινή γυναίκα, βοηθός της ανθρώπινης καλής νεράιδας, της Εγομόνης, όσο κι ο επικίνδυνος Οφιμέδοντας, ούτε θεοί είναι, ούτε  διάβολοι. Είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε. Εχθρικό, όταν πάμε να το πειράξουμε, στερεώνοντας την επικυριαρχία του ανθρώπου πάνω στη γη. Φιλικό, συμμαχικό, όταν πάμε να αποκαταστήσουμε την τάξη της κόσμου –γιατί η τάξη  του κόσμου είναι, τα παιδιά να έχουν τους γονείς τους.

«Δεν είχε έχθρα με τον Οφιμέδοντα η Αμφιλύκη», γράφει ο Μακρής. «Απλώς έβλεπε τα πράγματα από διαφορετική γωνία. Δεν τον μισούσε. Αλλά και ποτέ δεν θα του επέτρεπε να βλάψει εκείνους που η ίδια είχε διαλέξει να προστατεύει και να φροντίζει.
» Η Αμφιλύκη σεβόταν την αρχαία δύναμη του Ερπετοκράτη ή Οφιμέδοντα, όπως τον αποκαλούσαν τους τελευταίους τριάντα αιώνες οι άνθρωποι. Ο Οφιμέδοντας ήταν ένα κατάλοιπο μιας πανάρχαιας εποχής, όταν τα πράγματα ήταν διαφορετικά για όλους και για όλα. Εξέφραζε για την Αμφιλύκη την εποχή του τρόμου και του πολέμου στις σχέσεις ανάμεσα στον άνθρωπο και στην φύση. Η Αμφιλύκη πίστευε βαθιά μέσα της ότι πλησιάζει η εποχή της ειρήνης. Οτι ανάμεσα στον άνθρωπο και στην φύση θα βρισκόταν ο τρόπος μιας ειρηνικής συνύπαρξης».

 Το άλλο σημείο που εγώ, σαν άσχετη με το παιδικό βιβλίο, ξεχώρισα ως μη αποστειρωμένο από την αυτολογοκρισία του politically correct, είναι η αναφορά του  Πιοζ Νάμε στην αυτοκτονία.
Διαβάζω :
«Του΄ ρθε στο μυαλό μια φράση που είχε διαβάσει σ΄ ένα από τα βιβλία της βιβλιοθήκης του σπιτιού. Για μια καταραμένη Σίβυλλα που γερνούσε και ζάρωνε και σιχαινόταν το σώμα της. «Αποθανείν θέλω!» ήταν η απάντησή της στην ερώτηση, «τι επιθυμείς, Σίβυλλα ;
» Πόσο την καταλάβαινε τη δόλια τη Σίβυλλα ο Πιος Νάμε: Που έεχοντας σιχαθεί την ίδια της την ύπαρξη δεν επιθυμούσε τίποτα άλλο από το να πεθάνει. «Αποθανείν θέλω! Σκεφτόταν την αρχαϊκή φράση, μη θέλοντας ή μη μπορώντας –εμποδισμένος από ένα πανίσχυρο ένστικτο αυτοσυντήρησης– να καλέσει άμεσα τον θάνατο να τον λυτρώσει, να τον προξενήσει ο ίδιος στον εαυτό του. Βυθιζόταν με μια επίμονη κι οδυνηρή χαρά στον πόνο του ο Πιοζ Νάμε. Με την ίδια επιμονή που σκαλίζουμε με την γλώσσα μας το πονεμένο μας δόντι.
» Αφού ανασκάλεψε και διέτρεξε όλο το λαγούμι της δυστυχίας του, ο Πιοζ Νάμε αναδύθηκε παίρνοντας μια βαθιά ανάσα. Τον κούρασε ο τόσος αυτοβασανισμός».

Αγαπητοί φίλοι, αγαπητές φίλες,
Τελειώνοντας, σας προτρέπω όχι μόνο να χαρίσετε στους μικρούς σας φίλους το «Ο Πιοζ Νάμε  και οι πέντε γάτες», αλλά να το διαβάσετε οι ίδιοι. Ήμουν παρούσα σε μια κουβέντα γύρω απ’ το βιβλίο, που έγινε με 15 ενήλικους που το διαβάσανε ήδη. Και στο σημείο αυτό θα επικαλεστώ την πείρα και την ικανότητά μου να ξεχωρίζω αν ένα μυθιστόρημα αρέσει πραγματικά ή λέγονται κατά συνθήκην παίνια (έπαινοι). Ε, αυτοί οι 15 αναγνώστες το χάρηκαν, τόσο με την παιδική  καρδιά τους, όσο και με την εξασκημένη τους προσέγγιση στη λογοτεχνία. Έτσι πιστεύω πως θα το χαρείτε όλοι.

Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.

Πόλυ Μηλιώρη
Συγγραφέας –  Δημοσιογράφος
Εισηγήτρια Σεμιναρίων Δημιουργικής Γραφής

 Συγγραφέας –μεταξύ πολλών άλλων– του βιβλίου
«Δημιουργική Γραφή για Μελλοντικούς Ομότεχνους»
που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ.

Advertisements

Συζήτηση

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Αρέσει σε %d bloggers: